Bitácora personal para la investigación exhaustiva de los aspectos estupefacientes de la Realidad.
Observatorio político para el seguimiento de la evolución de la guerra eterna entre el Bien y el Mal.
Foro unipersonal que aboga por la consecución de un frikismo cartesiano, racional e ilustrado
(Esta entrada es sobre el libro en su versión en gallego. Cuando aparezca en español ya se comentará en este mismo blog.)
Sinopse:
"Após a Caída, o que ficaba do mundo rexurdiu baixo o despotismo ilustrado e tecnolóxico da Homologación, gobernada por seres humanos co asesoramento de poderosas IAs e que encarna os ideais do Estado convertido nun Leviatán de plena eficiencia. Toda a cidadanía, os privilexiados hoi oligoi e os comúns hoi polloi, viven en paz e participan na Narración, un fluír cultural no que se mesturan todas as influencias, movementos e obras dos séculos pasados, e onde todos poden achegar as súas ideas e gozar dos seus produtos. Nunhas décadas, todos os humanos serán yousheng, seres mellorados xeneticamente cunha intelixencia prodixiosa e alta esperanza de vida. Harshvardhan Wettin, marshall da Narración coñecido polas adaptacións dos seus moritaten ou relatos nos que conta noveladamente algúns dos seus casos, é chamado para investigar un estraño asasinato nunha facultade de ciencias cognitivas e computacionais no que semella implicada Aletheia, unha IA non autorizada que podería pór en perigo a mesma existencia da Homologación se as sospeitas sobre ela chegan ser certas. Os cibersalvacionistas, que pensan que o ser humano pode reencarnarse nunha IA após morto, e os omeguistas, que agardan con fe o advir da Singularidade, tamén están interesados en saber máis desa IA de orixe descoñecida."
Pois iso, que temos libro novo. Aínda que novo, novo, o que se di novo, tampouco é, xa sabedes como é isto do mundo editorial. Primeiro tiven que escrevelo, e como por estar xa estaba rematado por finais do 2013. Logo, pois o típico, que che digan que si, e despois que che digan que si, aínda hay marxe até que saia cando sexa máis convinte ou cando se poida, o que cadre mellor.
De que vai o libro? Pois aí case que me colledes, porque habería que dicir que cando eu era mozo, e lía bastante ciencia ficción e algo de fantasía, aínda que tamén a Kafka, os Episodios Nacionales e os grandes narradores rusos, sempre pensara que acabaría sendo un escritor de ciencia ficción e tiña ideas a argumentos sobre cousas desas a moreas. Logo, pasando o tempo, resultou que me decatei non hai moito que na realidade escrebera, case de casualidade, dous romances que se poderían catalogar daquela maneira como eróticos por chamarlles algo, outro que vén sendo un romance con certos elementos de historicidade no que aparecen uns personaxes moi estraños e un libro de relatos no que de entre catorce apenas dous se poderían catalogar como de ciencia ficción, un deles parodida do xénero de invasión extraterrestres, e xa sabedes por este mesmo blogue que a miña definición dese xénero é "impórtame un carallo".
Como acabei escrebendo una novela ciberpunk que non é ciberpunk? Pois como case todo: de casualidade. Na realidade, case non coñezo o ciberpunk, e basicamente non me gusta moito a temática porque moita da pseudociencia (na realidade pésima filosofía) na que se basea non a trago e paréceme moi aborrecida. Así que supoño que estamos ante unha novela posciberpunk, que tamén é unha cousa que teño visto definida máis dunha vez e que non dou sabido o que é. Hai cousas que me confunden e nunca dou aprendido, como as distintas seitas protestantes, as bifurcacións de Linux e os microxéneros que aparecen á mesma velocidade que as tribos xaponesas. Así que isto é que ocorréuseme o argumento, vin que tiña posibilidades e que non ía ser difícil completar o proxecto, así que fun por el e puiden rematalo en pouco tempo. Son pouco máis de douscentas páxinas en total.
Tampouco podo engadir moito á sinopse sen comezar a estripar o meu proprio traballo, pero si podo dicir que polo mesmo argumento hai non poucas referencias a algunhas obras que calquera leitor de ciencia ficción clásica identificará sen problemas, algunhas delas explícitas porque os mesmos personaxes falan delas e outras que están escondidas baixo referencias indirectas. Mesmo metín un "ovo de páscoa" que polo que sei aínda ninguén descubriu, e sigo agardando que alguén o faga. Tamén, como parte do argumento, pódese discutir se unha das dúbidas fundamentais que se expón no libro ten como solución a resposta que está detrás da primeira porta, ou se o correcto é o que se agocha detrás da segunda porta, e até aquí podo ler. Eu penso que deixei as dúas opcións en equilibro de xeito que nunha imposíbel leitura abstracta, igual que o asno de Buridán, o leitor non puidese decidir cal é a solución ao enigma. Mais isó é imposíbel, así que cada un, dependendo dos seus coñecimentos e das súas inclinacións congitivas chegará a unha conclusión ou á contraria. Igual mesmo levo unha sorpresa se alguén me argumenta de maneira que non dei previsto, e por suposto sería algo interesante.
Tambén, por suposto, xa teño pensado unha continuación, Wettin Monogatari, un proxecto de moito máis alcance neste mesmo universo que explorar. Pode parecer imposíbel, mais non porque é una precuela, na que por suposto vai pasar todo o que en Aletheia Moritat se di que non pode acontecer, e que vai provocar todo tipo de problemas de continuidade, mais que terá a súa explicación.
Pois iso xa á venda nas librarías do Reino (de Galiza), na páxina web de Urco Editora e se lle queredes dar unha probada tamén podedes baixar os dous primeiros capítulos de balde.
E se non che interesa Alethei Moritat fixo que aínda menos estes outros dous títulos:
A este paso vamos a tener que crear una etiqueta que sea "adaptaciones cinematográficas completamente incomprensibles". Entendámonos, y como ya hemos explicado alguna vez: una adaptación poco fiel, o incluso mala adaptación en tanto que llega un momento que se pasa por el forro al original, es algo perfectamente válido, si el resultado es bueno. Una mala adaptación puede ser un buen producto, y aunque es discutible ahí tendríamos la primera película de Conan, que aunque refleja bastante bien lo que es la Edad Hibórea literaria luego transforma al bárbaro Conan en un bruto noblote y de buen corazón, el personaje está "mal" adaptado pero es una magnífica película de aventuras. Luego hay desastres, como la trilogía del Hobito, que en su día reseñamos, y que incluso alguna gente quiso defender al final el mismo Jackson terminó dándonos la razón a algunos y reconociendo que no tenían ni la más remota idea de qué estaban haciendo, su estrategia era tirar balones a la olla y a ver si alguien estaba por ahí a rematar.
Luego están las adaptaciones incompresibles, en las que sencillamente uno sólo puede preguntarse cómo a alguien se le pudo ocurrir que hacer una película en esos términos era posible, recomendable o incluso algo que no era constitutivo de delito. Ahí tenemos ese despropósito de Guerra Mundial Z, a la que si le hubiesen cambiado el título no habrían tenido que pagarle ni un duro a Brooks, y desde luego la adaptación de una novela de Saramago que en película se tituló Enemy (2013), y cuyo proceso para crearse debió ser más o menos así: "A esta novela de Saramago sobre la identidad, el miedo a no ser uno mismo y a la nada lo que le hace falta es... una subtrama incomprensible de conspiraciones de arañas gigantes". El resultado es una peli incomprensible que algunos intentan defender con teorías como que las arañas son un símbolo de los problemas del protagonista con su madre y que ya sabemos: si la peli es aburrida y tiene un final abrupto y absurdo, debe ser que es buena y los demás no han sabido comprenderla. El mismo director nos vino luego con Arrival, otra ida de olla basada en un relato de Ted Chiang que ya era complicado de adaptar de por sí, pero con los añadidos chapuceros para alargar la trama termina por naufragar en conjunto pese a algún momento bueno, y el detalle de que si Jólibud dice que el portugués nació en Galicia, por fin se convierte en verdad oficial.
Y ahora es cuando hablo de Camino, de Miguel Delibes. Cuando yo era guacho, desde luego, la literatura juvenil tal como ahora existe no se había inventado, y de hecho lo más parecido a eso que existía eran alguna novelas pasteleras escritas por curas o excuras, y de la que afortunadamente yo ni me enteré de que existía, eso que me ahorré. Aunque existía oferta de ese tipo de literatura, las editoriales solían abusar, y mucho, de lo que entendía bajo la etiqueta "clásicos juveniles" por culpa de la Editorial Bruguera, y que eran los omnipresentes Emilio Salgari y Julio Verne, autores cuya obra en origen no tenían nada de juveniles pero a los que le colgaron ese sanbenito, igual que a cualquier obra que fuese de viajes, exploraciones y hechos heroicos, aunque en ellos no saliese ningún jovencito o niño, como en La isla del tesoro, otro clásico reeditado mil veces, como ya comenté en su momento, con traducciones poco menos que demenciales o que se calcaban unas a otros sin pudor hasta que algunos párrafos podían llegar a decir lo contrario de su intención original. El menú juvenil de la época lo completaban las muchas ediciones de familias repipis investigadoras, como Los Hollister y Los cinco. Pues bien: llegaba un momento en la escuela en la que a la mayor parte de los españolitos nos empezaban a dar clases de literaura, y aunque leer una versión algo modernizada de El libro del buen amor podía llegar a ser divertido si te lo tomabas con calma, por alguna extraña razón se pensaba que el primer éxito de Delibes podía ser una buena opción como lectura obligatoria. Y tampoco me parece tan mala idea: es un libro de una extensión discreta, tiene considerables momentos de humor, que aunque bastante adulto un niño no va a tener problema para entender, y habla precisamente del fin de la infancia. Además, los tres personajes principales son niños, una pandilla que en los tiempos de la Posguerra ven el mundo a través de lo que pasa en un microcosmos, un pueblo de Cantabria. Como no había tele, poco cine y casi ni radio, los niños viven algo asilvestrados, entablan distintas peleas y se meten en varias peripecias, y se relacionan con los vecinos del pueblo, a cada cual más singular bajo la irónica mirada de Delibes. Si además eras galiciano, te tocaba leer otro clásico, Memorias dun neno labrego, otro clásico con el que claro, luego lees Harry Potter y te escojonas: vivir debajo de una escalera es un lujo si lo comparas con levantarte de madrugada a destripar terrores de una tierra que ni siquiera te pertenece.
Podríamos decir que El rey blanco es Camino, pero en húngaro y por escenario un país del Telón de Acero, pero sería exagerado. De todos modos, aunque a un nivel básico, las semejanzas existen: el protagonista es un niño y trata de sus vivencias familiares y personales, la vida en el colegio, etc. La diferencia es que aunque la España de la Posguerra tenía sus miserias la visión de Dragomán es bastante más brutal sobre lo que a él, nacido en 1973, le tocó vivir: primero, hasta la adolescencia, la vida como minoría húngara en la Rumanía de Ceaucescu, y después en Hungría, donde reside y cuya nacionalidad posee actualmente. El mundo de Yata, el niño protagonista y a través de cuya mirada vemos todo lo que sucede, está marcado por la brutalidad y distintos tonos de tristeza que, según casi todos los que vivieron los distintos regímenes de la Europa del Este, dominaban la sociedad que les tocó vivir. Aunque el niño nunca cita el nombre del país, y se busca una neutralidad en el registro, está claro que la acción transcurre en Hungría, y hay continuas citas de héroes tradicionales húngaros puestos como ejemplo en una sociedad militarizada y profundamente ideologizada. Yata ve como algo casi natural, sin cuestionarla, la brutalidad continua entre la que se desarrolla su vida. Por un lado, acepta que a su padre lo detengan al principio de la novela y lo manden a un campo de trabajo del Danubio. No le gusta y lo echa de menos, pero no lo ve como una injusticia porque en su horizonte moral y en el sistema educativo donde la crítica está prohibida no existe la autonomía del sujeto para criticar a título individual los abusos sufridos por parte del Estado. Los profesores de la escuela, manipuladores y violentos, ejercen una continua violencia verbal y física contra niños pequeños a los que sólo se les ve como futuros soldados y trabajadores, y eso se contempla igualmente como un hecho acaecido más que hay que soportar con paciencia. Incluso cuando unos trabajadores reclutan a la fuerza a la pandilla en la que está Yata y los engañan y obligan a trabajar para ellos, el clima de coerción y naturalidad con el que se admite el uso de la fuerza hace que los niños, ante la duda de si ésa es una acción legítima, obedezcan como pardillos. Sólo la violencia es respondida adecuadamente cuando se da entre distintos grupos de niños, pero estamos muy lejos de unas chiquilladas, de un chichón o de un hueso roto cuando las travesuras se salen de madre. Las reyertas entre los niños son también salvajes, y entrenados desde pequeños para ser parte en el futuro de un ejército popular planifican sus enfrentamientos como si literalmente les fuese la vida en ello, lo que más les vale porque no es que sean brutos, sino lo siguiente. En Camino y otras novelas de recuerdos rurales infantiles aparecen las famosas peleas a pedradas en el río, donde más de un niño se descalabró lo que se dice bien, pero aquí es que si no intervienen los adultos se degüellan.
Y entonces es cuando a alguien se le ocurre hacer la adaptación al cine y se pregunta por qué no convertir la historia de un niño que vive tras el Telón de Acero en una fantasía distópica de las que ahora están tan de moda como Los juegos del habre, que por tontas que sean al menos van a lo que van y saben a lo que van. ¿Qué podría salir mal? Pues básicamente, todo. Para empezar, el material literario original es muy difícil de adaptar, porque estamos ante una obra de las de "no pasa nada". Ocurren cosas, pero lo importante es el personaje y su circunstancia vital, no hay nudo narrativo porque precisamente ésa es parte de la atmósfera deseada: reflejar el tedio y la escasez, que todo es gris e igual cada día salvo una ocasional aventura o una película de Tarzán en el cine que casi siempre se ve interrumpida por los apagones de luz. También, nuevamente, se pregunta uno por qué los que decidieron hacer una película distópica que intenta ser una especie de 1984 se tienen que apoyar en un libro que pese a haber tenido buenas críticas y gozar de traducciones a muchas lenguas, tampoco es que vaya a atraer a nadie al cine. La misma historia, mejor contada y partiendo desde cero con esa misma ambientación, podría haber mejorado mucho de ignorar todo lo que pasa en la novela. No tiene sentido ni que se conserve el título: el robo de esa pieza de un ajedrez ni siquiera aparece en la película y no tiene nada que ver con la estatua gigante ni con nada. Todo lo que funciona, de un modo u otro, literariamente hablando, queda deslucido en la película. No sólo desaparecen ciertos temas, como el despertar sexual del joven y su encuentro con un cine X clandestino, sino que incluso se desdibujan algunas relaciones, como las de la madre del niño, a la que los padres del marido desaparecido califican como "judía subnormal", lo que quizá es una pista de que en efecto además haya un componente racista en el desprecio que la familia del padre siente por su nuera. Otros cambios son si cabe más absurdos, como cuando al niño y a su madre les retiran los privilegios de compra en el poco abastecido colmado donde hacen la compra guardando una fila típicamente soviética. Nos dicen que no pueden comprar, pero no vemos que se mueran de hambre, así que esa escena no tiene ninguna consecuencia real, ni sabemos cómo a partir de entonces sobreviven. Los episodios sueltos de la vida de Yata en el libro podemos considerarlos un mosaico de experiencias, pero lo grave es que la película apunta y promete una historia que luego simplemente nunca se desarrolla. Siguiendo la idea de que lo vemos todo a través de los ojos de un niño, las referencias a la realidad de la novela anclan la narración a unos parámetros reconocibles para cualquiera que tenga un cultura general mínima: se habla, aunque de pasada, de Checoslovaquia, de Yugoslavia, de la sombra ominosa de la Unión Soviética y de una guerra civil que puede ser la referencia a que se trata de un país imaginario o una referencia lejana a la Revolución Húngara de 1956 que fue brutalmente aplastada por el Ejército Rojo. La película, de tan misteriosa, innecesariamente misteriosa, se desarrolla completamente en el vacío. Y presenta otros detalles de cierta cobardía muy propias de nuestro tiempo: en la novela el niño le pega un tiro a un gato sin pestañear porque lo que le emociona es que su abuelo le haya puesto en la mano un arma de verdad, y en la película, pues claro, matar a un gato es una tragedia y poner a un niño que se queda tan tranquilo por volarle la cabeza es poco menos que tabú. Hasta hace poco a la gente de campo le sonaba raro lo de tener un gato de compañía, como mucho en los pueblos era un animal al que se toleraba porque comía ratas y ratones y no hacía gasto, y si proliferaban demasiado o se ponían pesados se les envenenaba o se les daba vidrio pulverizado con un trozo de embutido para que reventasen por dentro. Vale, en la película el niño es muy sensible y le cuesta matar al gato. ¿Y?
Lo incomprensible de este proyecto es ver cómo es una equivocación de raíz y cómo se confunden churras con merinas sin ninguna necesidad. La película empieza con unos títulos de crédito magníficos que vienen a ser un resumen de cómo se llega a ese mundo distópico, desde nuestra sociedad urbana y consumista tal como la conocemos a un mundo rural que parece ser el resultado de una revolución de corte ludita, representada por un tridente u horca de sólo tres púas, y que en un determinado momento se endureció, cerró sus fronteras y adora a la figura legendaria de Hank Lumber, la estatua que domina la Madre Patria. Los coches que aparecen, incluso los oficiales, parecen antiguos y destartalados, no hay diferencia con los actuales, la gente vive en los típicos bloques de viviendas sociales o en barracones en los que no existen ordenadores ni televisión, aunque se reciben consignas por los altavoces, pero se ve que hay unos helicópteros de alta tecnología. Cuando el niño visite con su madre a una general del ejército veremos sin embargo una casa con domótica avanzada, un coche futurista aparcado en la puerta y el niño contemplará en una gigantesca pantalla 4K imágenes de una metrópolis más avanzada que el Tokio actual. Y todo eso... para nada, porque sólo son ideas que ni se desarrollan ni explotan, ni llevan a ninguna parte, como los huesos humanos mezclados con artilugios tecnológicos que están en unas catacumbas debajo de la estatua gigantesca de Hank Lumber.
El resultado final es ése: no vemos ni una interesante película que nos muestra una distopía, mejor o peor construida, pero al menos sabrímos de qué va la película, ni se nos muestra lo que es el libro, un relato íntimo e irónico, aunque desencantado, de las miserias bajo una dictadura en la que todo es triste y plomizo, y sólo tiene sentido el amor y el apoyo mutuos de un hijo y una madre ante la angustia de no saber qué ha sido del padre represaliado. Da la impresión de que unos elementos de la película van por completo por su cuenta, sin ninguna relación con el resto. El final, completamente anticlimático pero lógico en la novela, en la película no funciona porque, aparte de ser muy poco cinematográfico, de paso se alarga innecesariamente y se nos quiere hacer creer que una furgoneta, un niño corriendo y una mujer en bicicleta pueden ir a la misma velocidad.